Kunstwerk uitgelicht

Elke maand vindt u hier een kunstwerk uit de vaste collectie uitgelicht.

Giovanni Segantini – De twee moeders

De twee moeders uit de titel zijn een vrouw en een schaap, die aan het eind van de dag hun kinderen naar huis brengen. Met deze parallel tussen de mens en het dierenrijk verbeeldde Segantini het universele karakter van moederschap. De pastel is gebaseerd op een schilderij, dat niet meer bekend is. Segantini maakte regelmatig tekeningen naar zijn eigen schilderijen, waarin hij belangrijke thema’s verder ontwikkelde en uitwerkte. Hij hechtte niet veel waarde aan een spontane schets, maar legde zich toe op een doorwerkte en verfijnde kunst. In deze pastel besteedde Segantini veel aandacht aan de lichteffecten, die hij met een bijzondere arceertechniek wist weer te geven. Met afwisselend horizontale, verticale en diagonale strepen zette hij de voorstelling op, een techniek die hij verder zou uitwerken in zijn divisionistische schilderijen.

De twee moeders is qua thematiek en techniek verwant aan het werk van Millet, die op weergaloze wijze de sensatie van het licht in zijn pastels van het pastorale leven wist te vangen. Segantini werd daarom ook wel de ‘Italiaanse Millet’ genoemd. Mesdag leerde Segantini’s werk kennen via de Italiaanse kunsthandelaar Vittore Grubicy, die bevriend was met de Haagse Schoolschilder Mauve. Hij kocht deze en een andere monumentale pastel direct van de kunstenaar.

————————————————————————————-

Giovanni Segantini (1858-1899)
De twee moeders

1884-1886, Pastel en witte gouache op papier
De Mesdag Collectie, Den Haag

Giovanni Segantini (1858-1899)
De twee moeders

1884-1886, Pastel en witte gouache op papier
De Mesdag Collectie, Den Haag

Georges Michel – Drie windmolens

Mesdag was een van de eersten die oog had voor het werk van George Michel, of zoals de criticus Vosmaer in 1888 schreef: ‘De heer Mesdag is waarschijnlijk de eenige in Nederland die een werk bezit van George Michel, in 1842 [sic] overleden, den voorganger der nieuwere Fransche landschapschilders, lang een onbekend man en eerst later als voorganger erkend.’

Ook Van Gogh had al vroeg bewondering voor de landschappen van Michel, zo blijkt uit een brief aan zijn broer Theo uit 1876: ‘Gisteren zag ik een stuk of 6 schilderijen van Michel, wat zou ik willen gij er bij waart geweest, holle wegen door den zandgrond die naar een molen toeliepen of een man die over de heide of zandgrond naar huis ging met grauwe luchten er boven, zoo eenvoudig en zoo schoon. Mij dunkt de Emmausgangers zagen de natuur als Michel, ik denk altijd aan hen als ik een van zijne schilderijen zie.’

 

————————————————————————————-

Georges Michel (1763-1843)
Drie windmolens
ca. 1814-1843, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Georges Michel (1763-1843)
Drie windmolens

ca. 1814-1843, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Johannes Bosboom – Interieur van de Grote of Duitse Synagoge in Den Haag

‘Een genre […], dat in de volsten zin des woords het mijne mag heeten’, zo omschreef Johannes Bosboom vol trots het genre van kerkinterieurs. Inderdaad was hij beroemd als schilder van grootse kathedralen en beslaat dit onderwerp het merendeel van zijn oeuvre. De Duitse ofwel Grote Synagoge in de Wagenstraat in Den Haag (tegenwoordig de Aksamoskee) gaf hij meerdere keren weer, in aquarel en olieverf.

Op dit schilderij is het zonlicht dat het gebouw binnenvalt, en dat wordt weerspiegeld op de kroonluchter, met een paar verfstreken en toch heel overtuigend vastgelegd. Het werk is geheel opgebouwd uit vrije toetsen in gedempte tonen. Mesdags collectie bevat meer studies en los geschilderde of getekende werken. Een verklaring hiervoor is dat Mesdag zelf kunstenaar was. Schetsmatigheid en een losse toets werden steeds meer de norm bij de Haagse Schoolkunstenaars. Studies dienden niet meer enkel als voorbereiding voor een groot schilderij, maar vooral om het licht en de sfeer op een bepaald moment te vangen, zoals Johannes Bosboom deed in deze olieverfschets.

Na de dood van een kunstenaar werd gewoonlijk de inboedel van het atelier met veel schetsen en studies voor persoonlijk gebruik geveild. Mesdag kocht op deze wijze een groot gedeelte van de nalatenschap van Johannes Bosboom op, waaronder dit treffende schilderij.

 

————————————————————————————-

Johannes Bosboom (1817-1891), Interieur van de Grote of Duitse Synagoge in Den Haag, ca. 1880-1891. De Mesdag Collectie, Den Haag.

Johannes Bosboom (1817-1891)
Interieur van de Grote of Duitse Synagoge in Den Haag

ca. 1880-1891, Olieverf op paneel
De Mesdag Collectie, Den Haag

Alfred Jacques Verwee – Op het strand

Mesdag leerde de Belgische schilder Verwee in Brussel kennen, waar ze van 1866 tot 1869 bij elkaar in de straat woonden. Mesdag had bewondering voor de realistische dierstukken van Verwee en kocht drie werken van hem aan. Op het strand schilderde Verwee in opdracht; het doek werd in november 1869 bij Mesdag in Den Haag afgeleverd.

Mesdag uitte in een brief aan zijn vriend stevige kritiek op het werk: ‘Het witte paard heeft grote kwaliteiten, maar het schijnt me toe, dat het hoofd en de hals te groot zijn in verhouding tot de achterkant: de man met de blauwe kiel is niet goed getekend, evenmin één van de paarden op de achtergrond. De lucht is veel te zwaar en heeft weinig licht, de voorgrond is niet stevig genoeg; de zee is mooi en zou nog mooier zijn, als de voorgrond een beetje benadrukt was.’

Verwee schroomde op zijn beurt niet om werk van Mesdag te bekritiseren, zoals blijkt uit een brief uit 1870. De kunstenaars trokken waarschijnlijk wederzijds profijt van deze openhartige briefwisseling voor hun artistieke ontwikkeling. Een aantal jaar later probeerde Mesdag tevergeefs het werk van Verwee te ruilen voor een ander schilderij van diens hand, om zodoende een meer ontwikkeld, volwassen schilderij van zijn vriend te verwerven. Mesdag verloor zijn zakelijke belangen als verzamelaar nooit uit het oog.

 

————————————————————————————-

Alfred Jacques Verwee (1838-1895), Op het strand, 1869. Olieverf op doek. De Mesdag Collectie, Den Haag.

Alfred Jacques Verwee (1838-1895)
Op het strand

1869, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Jules Dupré – Herfst

Vincent van Gogh zag dit schilderij in 1882 op een tentoonstelling in Den Haag. Hij was er behoorlijk van onder de indruk en schreef later aan zijn broer: “het drukt uit dat oogenblik en die plaats in de natuur waar men alleen kan heengaan, zonder gezelschap”.

De expositie waar Van Gogh dit bosgezicht zag, was georganiseerd door de Haagse kunsthandel Goupil. Er was Franse kunst te zien uit Nederlandse particuliere collecties. Mesdag bracht maar liefst 15 van de in totaal 51 schilderijen in.

Jules Dupré was gespecialiseerd in het schilderen van bosgezichten bij onstuimig weer. Hij maakte dit landschap in het bos bij Compiègne, ten noorden van Parijs. Het figuurtje van de houthakker verdwijnt bijna in het niet bij de hoog oprijzende bomen. Uit alles spreekt de nietigheid van de mens ten opzichte van de kracht van de natuur.

Het schilderij bood eerst een heel andere aanblik. Delen van de lucht waren eerst helder blauw, zoals tijdens een recente restauratie is ontdekt. Dupré bedekte het blauw in tweede instantie met verschillende grijstinten, met als resultaat deze dramatische wolkenlucht.

————————————————————————————-

Jules Dupré (1811-1889), Herfst, ca. 1865, olieverf op doek. De Mesdag Collectie, Den Haag

Jules Dupré (1811-1889)
Herfst

ca. 1865, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

August Allebé – Een oude vriend

Dit schilderij, dat een slenterende museumsuppoost voorstelt, is op een bijzondere manier in de collectie van Hendrik Willem Mesdag terechtgekomen. Mesdag won het op een schilderijenloterij, die hij zelf had georganiseerd.

De suppoost, in gedachten verzonken, maakt zijn ronde langs gipsen afgietsels van beelden uit de oudheid. Het grootste daarvan is als de beroemde Venus van Milo te herkennen. Kennelijk behoorde ook het afstoffen van de beelden tot het takenpakket van deze zaalwacht: onder zijn arm draagt hij een plumeau.

Een bijzonderheid is, dat dit schilderij niet compleet is. Het is het linkerdeel van een afgezaagd paneel, dat oorspronkelijk meer dan twee keer zo groot was. Het werk was al in tweeën gezaagd voordat Mesdag het in bezit kreeg, vermoedelijk door Allebé zelf. Het andere deel, waarop elegante museumbezoekers te zien zijn, is te vinden in de collectie van Stedelijk Museum Amsterdam.

August Allebé stelde dit werk beschikbaar voor een enorme loterij-tentoonstelling die in 1902 in Scheveningen plaatsvond. Mesdag had dankzij zijn indrukwekkende internationale netwerk maar liefst 5000 kunstwerken bijeengebracht voor deze liefdadigheidsactie. De opbrengst was bestemd voor de (Afrikaner) weduwen en wezen van de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899-1902). Het was een van de vele initiatieven in Nederland om de zogenoemde Boeren, die generaties eerder vanuit ons land naar Zuid-Afrika waren getrokken, bij te staan in hun vrijheidsstrijd tegen de Britse gezaghebbers. Mesdag plaatste een oproep in de krant om ‘in iedere stad, ja in ieder dorp’, comités op te richten voor de lotenverkoop.

 

 

 

————————————————————————————-

August Allebé (1838-1927) - Een oude vriend, olieverf op paneel, De Mesdag Collectie, Den Haag

August Allebé (1838-1927)
Een oude vriend

1870, olieverf op paneel
De Mesdag Collectie, Den Haag


Toon meer kunstwerken