Kunstwerk uitgelicht

Elke maand vindt u hier een kunstwerk uit de vaste collectie uitgelicht.

Alfred Jacques Verwee – Op het strand

Mesdag leerde de Belgische schilder Verwee in Brussel kennen, waar ze van 1866 tot 1869 bij elkaar in de straat woonden. Mesdag had bewondering voor de realistische dierstukken van Verwee en kocht drie werken van hem aan. Op het strand schilderde Verwee in opdracht; het doek werd in november 1869 bij Mesdag in Den Haag afgeleverd.

Mesdag uitte in een brief aan zijn vriend stevige kritiek op het werk: ‘Het witte paard heeft grote kwaliteiten, maar het schijnt me toe, dat het hoofd en de hals te groot zijn in verhouding tot de achterkant: de man met de blauwe kiel is niet goed getekend, evenmin één van de paarden op de achtergrond. De lucht is veel te zwaar en heeft weinig licht, de voorgrond is niet stevig genoeg; de zee is mooi en zou nog mooier zijn, als de voorgrond een beetje benadrukt was.’

Verwee schroomde op zijn beurt niet om werk van Mesdag te bekritiseren, zoals blijkt uit een brief uit 1870. De kunstenaars trokken waarschijnlijk wederzijds profijt van deze openhartige briefwisseling voor hun artistieke ontwikkeling. Een aantal jaar later probeerde Mesdag tevergeefs het werk van Verwee te ruilen voor een ander schilderij van diens hand, om zodoende een meer ontwikkeld, volwassen schilderij van zijn vriend te verwerven. Mesdag verloor zijn zakelijke belangen als verzamelaar nooit uit het oog.

 

————————————————————————————-

Alfred Jacques Verwee (1838-1895), Op het strand, 1869. Olieverf op doek. De Mesdag Collectie, Den Haag.

Alfred Jacques Verwee (1838-1895)
Op het strand

1869, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Jules Dupré – Herfst

Vincent van Gogh zag dit schilderij in 1882 op een tentoonstelling in Den Haag. Hij was er behoorlijk van onder de indruk en schreef later aan zijn broer: “het drukt uit dat oogenblik en die plaats in de natuur waar men alleen kan heengaan, zonder gezelschap”.

De expositie waar Van Gogh dit bosgezicht zag, was georganiseerd door de Haagse kunsthandel Goupil. Er was Franse kunst te zien uit Nederlandse particuliere collecties. Mesdag bracht maar liefst 15 van de in totaal 51 schilderijen in.

Jules Dupré was gespecialiseerd in het schilderen van bosgezichten bij onstuimig weer. Hij maakte dit landschap in het bos bij Compiègne, ten noorden van Parijs. Het figuurtje van de houthakker verdwijnt bijna in het niet bij de hoog oprijzende bomen. Uit alles spreekt de nietigheid van de mens ten opzichte van de kracht van de natuur.

Het schilderij bood eerst een heel andere aanblik. Delen van de lucht waren eerst helder blauw, zoals tijdens een recente restauratie is ontdekt. Dupré bedekte het blauw in tweede instantie met verschillende grijstinten, met als resultaat deze dramatische wolkenlucht.

————————————————————————————-

Jules Dupré (1811-1889), Herfst, ca. 1865, olieverf op doek. De Mesdag Collectie, Den Haag

Jules Dupré (1811-1889)
Herfst

ca. 1865, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

August Allebé – Een oude vriend

Dit schilderij, dat een slenterende museumsuppoost voorstelt, is op een bijzondere manier in de collectie van Hendrik Willem Mesdag terechtgekomen. Mesdag won het op een schilderijenloterij, die hij zelf had georganiseerd.

De suppoost, in gedachten verzonken, maakt zijn ronde langs gipsen afgietsels van beelden uit de oudheid. Het grootste daarvan is als de beroemde Venus van Milo te herkennen. Kennelijk behoorde ook het afstoffen van de beelden tot het takenpakket van deze zaalwacht: onder zijn arm draagt hij een plumeau.

Een bijzonderheid is, dat dit schilderij niet compleet is. Het is het linkerdeel van een afgezaagd paneel, dat oorspronkelijk meer dan twee keer zo groot was. Het werk was al in tweeën gezaagd voordat Mesdag het in bezit kreeg, vermoedelijk door Allebé zelf. Het andere deel, waarop elegante museumbezoekers te zien zijn, is te vinden in de collectie van Stedelijk Museum Amsterdam.

August Allebé stelde dit werk beschikbaar voor een enorme loterij-tentoonstelling die in 1902 in Scheveningen plaatsvond. Mesdag had dankzij zijn indrukwekkende internationale netwerk maar liefst 5000 kunstwerken bijeengebracht voor deze liefdadigheidsactie. De opbrengst was bestemd voor de (Afrikaner) weduwen en wezen van de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899-1902). Het was een van de vele initiatieven in Nederland om de zogenoemde Boeren, die generaties eerder vanuit ons land naar Zuid-Afrika waren getrokken, bij te staan in hun vrijheidsstrijd tegen de Britse gezaghebbers. Mesdag plaatste een oproep in de krant om ‘in iedere stad, ja in ieder dorp’, comités op te richten voor de lotenverkoop.

 

 

 

————————————————————————————-

August Allebé (1838-1927) - Een oude vriend, olieverf op paneel, De Mesdag Collectie, Den Haag

August Allebé (1838-1927)
Een oude vriend

1870, olieverf op paneel
De Mesdag Collectie, Den Haag

Charles-François Daubigny – Jaagpad langs de oever van de Oise

Het landschap rondom de Oise was een geliefd onderwerp van Daubigny. Als kind groeide hij op in de vallei van deze rivier en vanaf 1860 woonde en werkte hij er. Op dit schilderij zien we hoe een stel paarden een vrachtboot vanaf het jaagpad langs de rivier trekt (‘jaagt’).

Het schilderij is onlangs onderzocht en behandeld door een restaurator. Tijdens de restauratie zijn onder andere de vergeelde vernis en verkleurde aanpassingen van vroegere restauraties (retouches) verwijderd. Hierdoor zijn de kleuren en penseelstreken weer goed zichtbaar geworden.

De keuze voor dit grote formaat doek, dat heel geschikt is voor panoramische landschappen, is kenmerkend voor Daubigny. Het schilderij is schetsmatig uitgevoerd, zoals gebruikelijk bij zijn late werk. Het is niet voltooid en het bleef ongesigneerd en ongedateerd.

Tijdens het onderzoek kwam naar voren dat onder de voorstelling iets anders geschilderd was:  op een infraroodfoto zien we op de plek van de paarden een boerderij staan. Om onbekende redenen heeft Daubigny er Jaagpad aan de oevers van de Oise overheen geschilderd.

————————————————————————————-

Charles-François Daubigny - Jaagpad langs de oever van de Oise

Jaagpad aan de oevers van de Oise tijdens
het verwijderen van de vergeelde vernislaag.

Charles-François Daubigny (1817-1878)
Jaagpad langs de oever van de Oise

ca. 1875, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Kraanvogels

Naast schilderijen en tekeningen bezat Mesdag ook een grote hoeveelheid toegepaste kunst. Hij decoreerde er zijn huis en museum mee. Geheel in de geest van zijn tijd verzamelde hij Japanse objecten. Aziatische kunstnijverheid was in de 19de eeuw namelijk bijzonder gewild. De kraanvogels behoren tot de meest aantrekkelijke voorwerpen uit de collectie van Mesdag.

In Japan is de kraanvogel een gelukssymbool. Zij brengen bijvoorbeeld een lang leven. Wie duizend papieren kraanvogels vouwt, mag volgens de legende een wens doen. Deze exemplaren zijn trefzeker en elegant neergezet. De anonieme maker heeft de detaillering in het verenkleed, de poten en de tenen zelfverzekerd uitgevoerd. Mesdag kocht dit paar kraanvogels in 1889 bij de kunsthandel Van Wisselingh in Den Haag, een van de belangrijkste handelaren voor Aziatische kunstnijverheid in Nederland. De Japanners maakten veel objecten speciaal voor de export, waarschijnlijk ook deze vogels. Ze staan nu te pronken in een vensterbank van De Mesdag Collectie. Aangezien ze meer dan twee meter hoog zijn, waren ze vermoedelijk niet voor binnen bedoeld maar voor in de tuin.

 

 

 

————————————————————————————–

Kraanvogel 19de eeuw, geelkoperlegering Japan. De Mesdag Collectie, Den Haag

Kraanvogels

19de eeuw, geelkoperlegering Japan
De Mesdag Collectie, Den Haag

Jean-François Millet – Hagar en Ismaël

In de zomer van 1848 ontving de Parijse kunstenaar Millet de opdracht van de Franse regering om de Bijbelse vertelling van Hagar en Ismaël te schilderen. De dienstmeid Hagar schonk Abraham een zoon, Ismaël, omdat zijn eerste vrouw Sara kinderloos bleef. Toen Sara toch een zoon ter wereld bracht, zond Abraham de dienstmeid met Ismaël de woestijn in.

Millet verbeeldt het dramatische moment waarop Hagar zich afwendt van haar zoon. Zij kan het niet verdragen hem te zien sterven van de dorst. De schilder concentreerde zich op de figuren. Zo gaf hij de essentie van het verhaal weer: het menselijk lijden. Millet wijkt af van wat in die tijd gebruikelijk was voor dergelijke Bijbelse voorstellingen: er zijn bij hem geen historische attributen of kleding te zien.

Hoewel het schilderij in een vergevorderd stadium was, zou Millet het nooit afmaken. Dat heeft misschien met zijn vertrek naar Barbizon te maken.  In juni 1849 ging hij daar voorgoed heen, om zich toe te leggen op het schilderen van landschappen en boerenscènes. Dit grote doek bleef de rest van zijn leven onvoltooid in een hoek van het atelier staan.

————————————————————————————–

Jean-François Millet (1814-1875), Hagar en Ismaël, 1848-1849, olieverf op doek. De Mesdag Collectie, Den Haag

Jean-François Millet (1814-1875)
Hagar en Ismaël

1848-1849, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag


Toon meer kunstwerken