Kunstwerk uitgelicht

Elke maand vindt u hier een kunstwerk uit de vaste collectie uitgelicht.

Hendrik Willem Mesdag – Landschap in Drenthe

Te zien in de tentoonstelling ‘De aquarel’

De artistieke carrière van Hendrik Willem Mesdag begon in Brussel, waar hij schilderlessen volgde bij Willem Roelofs. Door zijn Nederlandse leermeester ontdekte Mesdag de schoonheid van de aquarelkunst, die in de jaren 1860 in Brussel al volop te bewonderen was. Al vroeg in zijn artistieke loopbaan ging Mesdag zelf deze speciale techniek uitproberen.

Dit stemmige landschapstafereel aquarelleerde Mesdag tijdens een van zijn uitstapjes naar Drenthe. Om wat meer diepte in de voorstelling te brengen, werkte hij de tekening uit met witte dekverf en zwart krijt. In de onderwerpkeuze van een schaapskudde en het gebruik van aardse kleuren is de invloed van zijn bevriende collega Anton Mauve duidelijk merkbaar.

Mesdag zou zijn verdere leven de aquarelkunst een warm hart blijven toedragen. In navolging van de Engelse Royal Watercolour Society en de Belgische Société Belge des Aquarellistes, richtte hij in 1876 samen met onder meer Mauve de Hollandsche Teekenmaatschappij op, een vereniging om het maken en verkopen van de aquarel te stimuleren. Jarenlang zou Mesdag de stuwende kracht achter de Teekenmaatschappij zijn: hij was bestuurslid, zond eigen werk in op de jaarlijkse tentoonstellingen en kocht er regelmatig werk van collega’s.

————————————————————————————-

Hendrik Willem Mesdag (1831-1915)
Landscape in Drenthe   c. 1866

transparent and opaque watercolour and chalk on paper
Teylers Museum, Haarlem

Hendrik Willem Mesdag (1831-1915)
Landscape in Drenthe

c. 1866
transparent and opaque watercolour and chalk on paper
Teylers Museum, Haarlem

Constant Gabriël – In Groenendaal (bij Brussel)

Constant Gabriël woonde en werkte van 1860 tot 1884 in Brussel, waar hij Mesdag leerde kennen. Beide kunstenaars waren naar Brussel gekomen om zich op artistiek vlak verder te ontwikkelen en volgden schilderles bij Willem Roelofs.

Hun schilderijen uit deze periode vertonen vele overeenkomsten, zoals dit zonovergoten werk van Gabriël laat zien. De gedetailleerde weergave van met name de witte muur van het huis doet denken aan de haast fotografische schilderijen die Mesdag in Brussel van zijn atelier en zijn omgeving maakte. Naast de precieze schilderstijl is het kleurgebruik van In Groenendaal opmerkelijk te noemen. Gabriël bracht felle kleuraccenten aan, zoals in de bloemen en het rode kapje van de vrouw, en gebruikte donkerblauw in plaats van het gebruikelijke zwart of bruin om schaduwpartijen te creëren. Mesdag had grote bewondering voor deze kleurrijke en nauwkeurige voorstelling van Gabriël.

————————————————————————————-

Constant Gabriël (1828 - 1903)
In Groenendaal (bij Brussel)
ca. 1866
olieverf op doek

Constant Gabriël (1828 - 1903)
In Groenendaal (bij Brussel)

ca. 1866
olieverf op doek

Antonio Mancini – De verjaardag

De titel De verjaardag werd door Mesdag zelf aan dit schilderij gegeven, toen hij het werk in 1897 voor een tentoonstelling uitleende. Het is niet duidelijk of Mancini het jongetje op het schilderij inderdaad heeft omringd met verjaardagscadeaus. Het afgebeelde model is zijn neefje Telemaco Ruggeri, die vaker voor zijn oom poseerde. De jongen was eerst frontaal afgebeeld, zoals te zien is in een röntgenopnamen, maar Mancini veranderde de pose al schilderend en bracht hem en profil in beeld.

De kunstenaar maakte bij het schilderen gebruik van een ingenieus hulpmiddel, dat hij een graticola noemde. Dit was een raamwerk met horizontale, verticale en diagonale draden dat hij voor zijn model plaatste. Vervolgens zette hij een identiek raster voor zijn doek, zodat hij de verhoudingen en afmetingen van het onderwerp gemakkelijk kon overzetten op het doek. In andere schilderijen drukte Mancini de draden van het raster zelfs in de verflagen en verwijderde ze niet na voltooiing van het doek. Mesdag was hiervan niet echt gecharmeerd, hij vond dat ‘die vierkantjes hinderen bij het kijken’.

————————————————————————————-

Antonio Mancini (1852 - 1930)
De verjaardag

1885, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Antonio Mancini (1852 - 1930)
De verjaardag

1885, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Dekselvaas

In De Mesdag Collectie zijn behalve schilderijen ook vele andere verrassende kunstvoorwerpen te vinden, zoals deze grote Japanse vaas. De prachtige beschildering laat oude verhalen uit de Japanse geschiedenis herleven.

De man op de deksel is Minamoto no Yoritomo, de koudbloedige leider van de Minamoto clan. Deze machtige Japanse familie was in de twaalfde eeuw verwikkeld in een strijd om de macht. Minamoto no Yoritomo wist zijn rivalen te verslaan. In 1192 werd hij door de toenmalige keizer tot shogun (opperbevelhebber) benoemd, maar feitelijk werd hij de heerser van Japan. Volgens de overlevering was Minamoto no Yoritomo een gewetenloze man die anderen voor zich liet strijden terwijl hij zijn tijd doorbracht met activiteiten als hier afgebeeld: het houden van races met kraanvogels aan de kust.

De buik van de vaas laat een afbeelding van Minamoto no Yoshimitsu zien, een ander lid van de clan, spelend op zijn sho, een bamboe mondorgel. Aan de vooravond van een veldslag speelt hij voor een metgezel de melodieën die hij als kind van zijn vader leerde, in de hoop dat ze niet met hem zullen sneuvelen op het slagveld.

————————————————————————————-

 

Dekselvaas
Japan, tweede helft 19de eeuw
Kyoto steengoed
h. 84 cm

Dekselvaas
Japan, tweede helft 19de eeuw
Kyoto steengoed
h. 84 cm

Giovanni Segantini – De twee moeders

De twee moeders uit de titel zijn een vrouw en een schaap, die aan het eind van de dag hun kinderen naar huis brengen. Met deze parallel tussen de mens en het dierenrijk verbeeldde Segantini het universele karakter van moederschap. De pastel is gebaseerd op een schilderij, dat niet meer bekend is. Segantini maakte regelmatig tekeningen naar zijn eigen schilderijen, waarin hij belangrijke thema’s verder ontwikkelde en uitwerkte. Hij hechtte niet veel waarde aan een spontane schets, maar legde zich toe op een doorwerkte en verfijnde kunst. In deze pastel besteedde Segantini veel aandacht aan de lichteffecten, die hij met een bijzondere arceertechniek wist weer te geven. Met afwisselend horizontale, verticale en diagonale strepen zette hij de voorstelling op, een techniek die hij verder zou uitwerken in zijn divisionistische schilderijen.

De twee moeders is qua thematiek en techniek verwant aan het werk van Millet, die op weergaloze wijze de sensatie van het licht in zijn pastels van het pastorale leven wist te vangen. Segantini werd daarom ook wel de ‘Italiaanse Millet’ genoemd. Mesdag leerde Segantini’s werk kennen via de Italiaanse kunsthandelaar Vittore Grubicy, die bevriend was met de Haagse Schoolschilder Mauve. Hij kocht deze en een andere monumentale pastel direct van de kunstenaar.

————————————————————————————-

Giovanni Segantini (1858-1899)
De twee moeders

1884-1886, Pastel en witte gouache op papier
De Mesdag Collectie, Den Haag

Giovanni Segantini (1858-1899)
De twee moeders

1884-1886, Pastel en witte gouache op papier
De Mesdag Collectie, Den Haag

Georges Michel – Drie windmolens

Mesdag was een van de eersten die oog had voor het werk van George Michel, of zoals de criticus Vosmaer in 1888 schreef: ‘De heer Mesdag is waarschijnlijk de eenige in Nederland die een werk bezit van George Michel, in 1842 [sic] overleden, den voorganger der nieuwere Fransche landschapschilders, lang een onbekend man en eerst later als voorganger erkend.’

Ook Van Gogh had al vroeg bewondering voor de landschappen van Michel, zo blijkt uit een brief aan zijn broer Theo uit 1876: ‘Gisteren zag ik een stuk of 6 schilderijen van Michel, wat zou ik willen gij er bij waart geweest, holle wegen door den zandgrond die naar een molen toeliepen of een man die over de heide of zandgrond naar huis ging met grauwe luchten er boven, zoo eenvoudig en zoo schoon. Mij dunkt de Emmausgangers zagen de natuur als Michel, ik denk altijd aan hen als ik een van zijne schilderijen zie.’

 

————————————————————————————-

Georges Michel (1763-1843)
Drie windmolens
ca. 1814-1843, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Georges Michel (1763-1843)
Drie windmolens

ca. 1814-1843, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag


Toon meer kunstwerken