Kunstwerk uitgelicht

Elke maand vindt u hier een kunstwerk uit de vaste collectie uitgelicht.

Hendrik Willem Mesdag – Studie voor Panorama van Scheveningen

Mesdag maakte verschillende studies ter voorbereiding van zijn grote panoramaschilderij van de duinen bij Scheveningen. Op het strand maakte hij tekeningen en notities in schetsboekjes. Zo schreef Mesdag in een van zijn boekjes: ‘de toon der zee blauwgrijs’.

Met dergelijke aantekeningen legde hij de kleuren, het licht en de weersgesteldheid van het moment vast. Vervolgens maakte hij deze geschilderde studie in het voorjaar van 1880 om de kleur- en lichteffecten in olieverf te vangen. Ook liet Mesdag foto’s maken vanaf het Seinpostduin, om het perspectief te laten kloppen. Ruim een jaar later voltooide hij het Panorama van Scheveningen, dat in de zomer van 1881 voor het publiek werd geopend.

————————————————————————————–

Hendrik Willem Mesdag - Studie voor Panorama van Scheveningen

Hendrik Willem Mesdag
Studie voor Panorama van Scheveningen

1880, Olieverf op doek
De Mesdag Collectie Den Haag

Jean-François Millet – De hooibergen

Dit imposante blad behoort tot een groep zeer uitgewerkte grote pastels. In dit werk van Millet is het einde van de dag op de vlakte van Chailly weergegeven. Op de achtergrond zien we de daken van het Franse dorp Barbizon. De boeren hebben hun werk gedaan en de schapen grazen in de gloed van de herfstzon. Het hooi is in grote onheilspellende balen opgehoopt, waardoor de figuren eromheen kleine schepsels lijken. De dreigende lucht benadrukt de kracht van de natuur.

Het werk is opvallend kleurrijk. Millet heeft het gekleurd pastelkrijt behoorlijk stevig aangebracht en hier en daar met zijn vingers vervaagd. De contouren en schaduwen van de schapen, het land en de lucht heeft hij aangezet met zwart krijt. Door de lichteffecten lijkt deze pastel buiten in de openlucht te zijn gemaakt. De tekening ontstond echter in het atelier, op basis van schetsen. Millet werkte in die jaren niet meer en plein air.

————————————————————————————

De hooibergen

Jean-François Millet
De Hooibergen

1867-1868, Pastel en zwart krijt op papier
De Mesdag Collectie Den Haag

Camille Corot – Verlaten steengroeve

Dit schilderij is een mooi voorbeeld van de nieuwe landschapschilderkunst die in de loop van de 19de eeuw gangbaar werd. Met vlotte verfstreken zette Corot een op het eerste gezicht onbelangrijke rotspartij op het doek. Ook zijn wat bomen en struikgewassen weergegeven. Corot maakte zich los van de academische traditie die het landschap heel verfijnd en geïdealiseerd voorstelde. Dat kwam hem in het begin op veel kritiek te staan.

De schrijver en criticus Charles Baudelaire verdedigde de schilder echter in een bespreking: ‘Verder, […] dat in het algemeen datgene wat goed in elkaar zit, niet keurig afgemaakt is, en dat iets wat héél keurig is afgemaakt, misschien wel helemaal niet goed in elkaar zit […] waaruit volgt dat Corot schildert als een van de grootste meesters.’

Het geïdealiseerde landschap maakte bij Corot plaats voor rotsen en bomen zoals die op dat moment voor zijn ogen verschenen. Hiermee ontketende hij een artistieke omwenteling in de schilderkunst. Corots Verlaten steengroeve is deze maand te zien in de nieuwe tentoonstelling Natuur in beeld. Fotografie ontmoet schilderkunst in de 19de eeuw.

————————————————————————————

Verlaten steengroeve

Camille Corot
Verlaten steengroeve

ca. 1850, Olieverf op doek
De Mesdag Collectie Den Haag

Altaarvaas

Op één zijde van de vaas is de Boeddha Sakyamunia afgebeeld, liggend op zijn sterfbed. Hij wordt omgeven door bodhisattvas, monniken en dieren die om zijn dood treuren. De grote sieroren hebben de vorm van lotusbloemen.

Deze vaas werd slechts één dag per jaar in een Japanse tempel opgesteld, aan beide kanten van het altaar. Dit gebeurde op de vijftiende dag van de tweede maand (van de maankalender), de sterfdag van Boeddha. Met de overgang naar de Meiji-periode in 1868 moest het boeddhisme in Japan plaatsmaken voor het shintogeloof als staatsreligie. Veel tempels raakten in moeilijkheden en deze vaas is waarschijnlijk in die tijd vanuit een tempel naar het Westen doorverkocht.

Het lijkt misschien opmerkelijk dat Mesdag Japanse voorwerpen verzamelde. Hij had zelfs een vrij grote collectie. Toch paste dit goed in het klimaat van de late 19de eeuw. Wie in die tijd modieus wilde zijn, had Japanse kunstnijverheid in huis staan of Japanse houtsneden aan de muur hangen.

————————————————————————————

Altaarvaas Japan, 19de eeuw Brons, h. 140 cm De Mesdag Collectie, Den Haag

Altaarvaas
Japan, 19de eeuw

Brons, h. 140 cm
De Mesdag Collectie, Den Haag

Hippolyte Boulenger – Houtkappen

Hippolyte Boulenger gaf een belangrijke impuls aan de ontwikkeling van de Belgische landschapsschilderkunst. Hij schilderde als een van de eersten buiten in de natuur. In de bossen nabij Brussel ontstond al gauw een schildersgroep om hem heen, de School van Tervuren. Ook in de zomer van 1868 maakte hij op die plek veel natuurstudies, die mogelijk resulteerden in deze grote compositie.

Het schilderij toont de intensieve houtkap in de bossen van Tervuren. Wat overbleef was een donker en platgeslagen gebied, dat voor Boulenger al zijn veelzijdigheid had verloren. De schilder experimenteerde met een gevarieerde techniek – losse, ruige bewegingen afgewisseld met gedetailleerde penseelstreken. Daarmee gaf hij het schilderij een grote dynamiek. Ondanks de soms schetsmatige streken beschouwde de kunstenaar het werk wel degelijk als af. Hij signeerde en dateerde het doek, en de verf was nog nat toen het schilderij werd ingelijst. Houtkappen maakte een grote indruk op Mesdag, die het vrijwel onmiddellijk kocht en in zijn atelier hing.

————————————————————————————

Hippolyte Boulenger
Houtkappen1868, Olieverf op doekDe Mesdag Collectie Den Haag

Hippolyte Boulenger
Houtkappen

1868, Olieverf op doek
De Mesdag Collectie Den Haag

Alexandre-Gabriel Decamps – Waakhonden

Decamps begon zijn carrière als karikaturist. Tussen 1827 en 1831 maakte hij regelmatig spotprenten voor onder andere Le Figaro en La Caricature. Maar Decamps beschouwde zichzelf vooral als een historieschilder. Het meest bekend was hij echter om zijn ‘singerieën’, schilderijen waarin apen menselijke handelingen uitvoeren. Zo staan op een van zijn werken apen als kunstexperts in een atelier naar een groot schilderij te kijken.

Apen symboliseerden voor Decamps de menselijke dwaasheid. Dit schilderij van waakhonden heeft een heel ander karakter. De boerderij op de achtergrond is vrij schetsmatig geschilderd, maar de honden zijn gedetailleerd op het doek gezet. Kijk bijvoorbeeld naar de borstelige vacht of de hijgende bek van de witte hond. Met deze twee dieren heeft Decamps perfect hun taak op de boerderij in beeld gebracht.

De Nederlandse kunstcriticus H.P. Bremmer omschreef het werk in 1925 als volgt: ‘De werkelijk meer dan gewone verbeeldingskracht, die hieruit spreekt, doet deze hond tot een van de stoutst geschilderde stukken in dit genre behoren.’ Mesdag kocht dit dierportret in 1888 en hing het in de grote salon op de tweede verdieping van zijn pas geopende museum.

————————————————————————————

Alexandre-Gabriel Decamps Waakhonden, ca. 1829 Olieverf op doek De Mesdag Collectie Den Haag

Alexandre-Gabriel Decamps
Waakhonden

ca. 1829, Olieverf op doek
De Mesdag Collectie Den Haag


Toon meer kunstwerken