Kunstwerk uitgelicht

Elke maand vindt u hier een kunstwerk uit de vaste collectie uitgelicht.

Antonio Mancini – De verjaardag

De titel De verjaardag werd door Mesdag zelf aan dit schilderij gegeven, toen hij het werk in 1897 voor een tentoonstelling uitleende. Het is niet duidelijk of Mancini het jongetje op het schilderij inderdaad heeft omringd met verjaardagscadeaus. Het afgebeelde model is zijn neefje Telemaco Ruggeri, die vaker voor zijn oom poseerde. De jongen was eerst frontaal afgebeeld, zoals te zien is in een röntgenopnamen, maar Mancini veranderde de pose al schilderend en bracht hem en profil in beeld.

De kunstenaar maakte bij het schilderen gebruik van een ingenieus hulpmiddel, dat hij een graticola noemde. Dit was een raamwerk met horizontale, verticale en diagonale draden dat hij voor zijn model plaatste. Vervolgens zette hij een identiek raster voor zijn doek, zodat hij de verhoudingen en afmetingen van het onderwerp gemakkelijk kon overzetten op het doek. In andere schilderijen drukte Mancini de draden van het raster zelfs in de verflagen en verwijderde ze niet na voltooiing van het doek. Mesdag was hiervan niet echt gecharmeerd, hij vond dat ‘die vierkantjes hinderen bij het kijken’.

————————————————————————————-

Antonio Mancini (1852 - 1930)
De verjaardag

1885, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Antonio Mancini (1852 - 1930)
De verjaardag

1885, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Dekselvaas

In De Mesdag Collectie zijn behalve schilderijen ook vele andere verrassende kunstvoorwerpen te vinden, zoals deze grote Japanse vaas. De prachtige beschildering laat oude verhalen uit de Japanse geschiedenis herleven.

De man op de deksel is Minamoto no Yoritomo, de koudbloedige leider van de Minamoto clan. Deze machtige Japanse familie was in de twaalfde eeuw verwikkeld in een strijd om de macht. Minamoto no Yoritomo wist zijn rivalen te verslaan. In 1192 werd hij door de toenmalige keizer tot shogun (opperbevelhebber) benoemd, maar feitelijk werd hij de heerser van Japan. Volgens de overlevering was Minamoto no Yoritomo een gewetenloze man die anderen voor zich liet strijden terwijl hij zijn tijd doorbracht met activiteiten als hier afgebeeld: het houden van races met kraanvogels aan de kust.

De buik van de vaas laat een afbeelding van Minamoto no Yoshimitsu zien, een ander lid van de clan, spelend op zijn sho, een bamboe mondorgel. Aan de vooravond van een veldslag speelt hij voor een metgezel de melodieën die hij als kind van zijn vader leerde, in de hoop dat ze niet met hem zullen sneuvelen op het slagveld.

————————————————————————————-

 

Dekselvaas
Japan, tweede helft 19de eeuw
Kyoto steengoed
h. 84 cm

Dekselvaas
Japan, tweede helft 19de eeuw
Kyoto steengoed
h. 84 cm

Giovanni Segantini – De twee moeders

De twee moeders uit de titel zijn een vrouw en een schaap, die aan het eind van de dag hun kinderen naar huis brengen. Met deze parallel tussen de mens en het dierenrijk verbeeldde Segantini het universele karakter van moederschap. De pastel is gebaseerd op een schilderij, dat niet meer bekend is. Segantini maakte regelmatig tekeningen naar zijn eigen schilderijen, waarin hij belangrijke thema’s verder ontwikkelde en uitwerkte. Hij hechtte niet veel waarde aan een spontane schets, maar legde zich toe op een doorwerkte en verfijnde kunst. In deze pastel besteedde Segantini veel aandacht aan de lichteffecten, die hij met een bijzondere arceertechniek wist weer te geven. Met afwisselend horizontale, verticale en diagonale strepen zette hij de voorstelling op, een techniek die hij verder zou uitwerken in zijn divisionistische schilderijen.

De twee moeders is qua thematiek en techniek verwant aan het werk van Millet, die op weergaloze wijze de sensatie van het licht in zijn pastels van het pastorale leven wist te vangen. Segantini werd daarom ook wel de ‘Italiaanse Millet’ genoemd. Mesdag leerde Segantini’s werk kennen via de Italiaanse kunsthandelaar Vittore Grubicy, die bevriend was met de Haagse Schoolschilder Mauve. Hij kocht deze en een andere monumentale pastel direct van de kunstenaar.

————————————————————————————-

Giovanni Segantini (1858-1899)
De twee moeders

1884-1886, Pastel en witte gouache op papier
De Mesdag Collectie, Den Haag

Giovanni Segantini (1858-1899)
De twee moeders

1884-1886, Pastel en witte gouache op papier
De Mesdag Collectie, Den Haag

Georges Michel – Drie windmolens

Mesdag was een van de eersten die oog had voor het werk van George Michel, of zoals de criticus Vosmaer in 1888 schreef: ‘De heer Mesdag is waarschijnlijk de eenige in Nederland die een werk bezit van George Michel, in 1842 [sic] overleden, den voorganger der nieuwere Fransche landschapschilders, lang een onbekend man en eerst later als voorganger erkend.’

Ook Van Gogh had al vroeg bewondering voor de landschappen van Michel, zo blijkt uit een brief aan zijn broer Theo uit 1876: ‘Gisteren zag ik een stuk of 6 schilderijen van Michel, wat zou ik willen gij er bij waart geweest, holle wegen door den zandgrond die naar een molen toeliepen of een man die over de heide of zandgrond naar huis ging met grauwe luchten er boven, zoo eenvoudig en zoo schoon. Mij dunkt de Emmausgangers zagen de natuur als Michel, ik denk altijd aan hen als ik een van zijne schilderijen zie.’

 

————————————————————————————-

Georges Michel (1763-1843)
Drie windmolens
ca. 1814-1843, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Georges Michel (1763-1843)
Drie windmolens

ca. 1814-1843, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag

Johannes Bosboom – Interieur van de Grote of Duitse Synagoge in Den Haag

‘Een genre […], dat in de volsten zin des woords het mijne mag heeten’, zo omschreef Johannes Bosboom vol trots het genre van kerkinterieurs. Inderdaad was hij beroemd als schilder van grootse kathedralen en beslaat dit onderwerp het merendeel van zijn oeuvre. De Duitse ofwel Grote Synagoge in de Wagenstraat in Den Haag (tegenwoordig de Aksamoskee) gaf hij meerdere keren weer, in aquarel en olieverf.

Op dit schilderij is het zonlicht dat het gebouw binnenvalt, en dat wordt weerspiegeld op de kroonluchter, met een paar verfstreken en toch heel overtuigend vastgelegd. Het werk is geheel opgebouwd uit vrije toetsen in gedempte tonen. Mesdags collectie bevat meer studies en los geschilderde of getekende werken. Een verklaring hiervoor is dat Mesdag zelf kunstenaar was. Schetsmatigheid en een losse toets werden steeds meer de norm bij de Haagse Schoolkunstenaars. Studies dienden niet meer enkel als voorbereiding voor een groot schilderij, maar vooral om het licht en de sfeer op een bepaald moment te vangen, zoals Johannes Bosboom deed in deze olieverfschets.

Na de dood van een kunstenaar werd gewoonlijk de inboedel van het atelier met veel schetsen en studies voor persoonlijk gebruik geveild. Mesdag kocht op deze wijze een groot gedeelte van de nalatenschap van Johannes Bosboom op, waaronder dit treffende schilderij.

 

————————————————————————————-

Johannes Bosboom (1817-1891), Interieur van de Grote of Duitse Synagoge in Den Haag, ca. 1880-1891. De Mesdag Collectie, Den Haag.

Johannes Bosboom (1817-1891)
Interieur van de Grote of Duitse Synagoge in Den Haag

ca. 1880-1891, Olieverf op paneel
De Mesdag Collectie, Den Haag

Alfred Jacques Verwee – Op het strand

Mesdag leerde de Belgische schilder Verwee in Brussel kennen, waar ze van 1866 tot 1869 bij elkaar in de straat woonden. Mesdag had bewondering voor de realistische dierstukken van Verwee en kocht drie werken van hem aan. Op het strand schilderde Verwee in opdracht; het doek werd in november 1869 bij Mesdag in Den Haag afgeleverd.

Mesdag uitte in een brief aan zijn vriend stevige kritiek op het werk: ‘Het witte paard heeft grote kwaliteiten, maar het schijnt me toe, dat het hoofd en de hals te groot zijn in verhouding tot de achterkant: de man met de blauwe kiel is niet goed getekend, evenmin één van de paarden op de achtergrond. De lucht is veel te zwaar en heeft weinig licht, de voorgrond is niet stevig genoeg; de zee is mooi en zou nog mooier zijn, als de voorgrond een beetje benadrukt was.’

Verwee schroomde op zijn beurt niet om werk van Mesdag te bekritiseren, zoals blijkt uit een brief uit 1870. De kunstenaars trokken waarschijnlijk wederzijds profijt van deze openhartige briefwisseling voor hun artistieke ontwikkeling. Een aantal jaar later probeerde Mesdag tevergeefs het werk van Verwee te ruilen voor een ander schilderij van diens hand, om zodoende een meer ontwikkeld, volwassen schilderij van zijn vriend te verwerven. Mesdag verloor zijn zakelijke belangen als verzamelaar nooit uit het oog.

 

————————————————————————————-

Alfred Jacques Verwee (1838-1895), Op het strand, 1869. Olieverf op doek. De Mesdag Collectie, Den Haag.

Alfred Jacques Verwee (1838-1895)
Op het strand

1869, olieverf op doek
De Mesdag Collectie, Den Haag


Toon meer kunstwerken